Vraag tien willekeurige mensen wat bidden is en ze zullen allemaal een ander antwoord geven. Dat komt omdat bidden voor de meeste mensen iets heel persoonlijks is: ze zoeken vanuit hun eigen persoonlijkheid contact met het allerhoogste: God. Zowel voor gelovige als niet gelovige mensen is dat iets wat je moeilijk onder woorden kunt brengen. Vandaar ook die verschillende antwoorden.
Maar bidden is niet alleen maar iets christelijks, joods, of islamitisch. Binnen elke religie wordt gebeden. En dat op allerlei verschillende manieren. In deze paragraaf gaan we in op verschillende vormen van gebed, binnen verschillende godsdiensten. Maar er zijn veel meer manieren en vormen van gebed dan we hier kunnen behandelen. Ook gaan we in op verschillende redenen waarom mensen, of ze dat nou alleen doen of gezamenlijk, bidden.
Gebed in de monotheïstische godsdiensten
Bidden in godshuizen: Oproep tot gebed en gebedstijden
Voor pastoor Harm Schilder uit Tilburg, die wel vaker in het nieuws is geweest omdat buurtbewoners klaagden over het geluid van kerkklokken, is het luiden daarvan een oproep voor gebed, net zoals de oproep van de Islamitische Azan vanaf de minaret voor iedereen te horen is. Het zijn uitnodigingen om als gelovigen met elkaar te bidden. Dat gebeurt dus in een kerk, of een moskee. Voor bijna elke godsdienst is het godshuis in eerste instantie ook een huis van gebed. Dat gebed gebeurt gezamenlijk en kent allerlei verschillende vormen. Deze vormen zijn als het ware zichtbare tekens of symbolen van iets onzichtbaars: het contact met God, of het goddelijke. Dat zie je niet alleen maar in de godshuizen, maar ook bij het gebed van gelovigen thuis. Bij dat gezamenlijk bidden horen allerlei vaste gebeden, vaak op vaste tijden. Hieronder lees je meer over het gebed in de drie monotheïstische godsdiensten, waar uit wordt gegaan van het ritme van de dag.
Binnen het jodendom kent men een ochtendgebed (sjachariet), middaggebed (mincha) en avondgebed (arwit, of ma’ariew). Binnen het christendom, in het rooms katholicisme, wordt in navolging van de joodse dagelijks gebeden het zogenaamde ‘getijdengebed’ gebeden. Vroeger had dat Latijnse namen: de metten, de lauden, de priem, de terts, de sext, de noon, de vespers en de completen.Tegenwoordig heten ze: het inleidend gebed, de lezingendienst, het morgengebed, het middaggebed, het avondgebed en de dagsluiting. Voor de islam is het dagelijkse gebed, de salat genoemd, een van de zogenaamde ‘Vijf zuilen’. Ze worden gebeden bij de dageraad (de Fajr), in de middag, net na het hoogste punt van de zon (de Dhuhr), in de namiddag (de Asr), bij de zonsondergang of in de avond (de Maghrib) en in de nacht (de Isha).
Thuis bidden, gebedshoudingen en voorwerpen als hulp bij het gebed
Naast het gezamenlijk gebed in de synagoge, kerk of moskee, bidden gelovigen ook veel thuis. De meeste gelovigen bidden bijvoorbeeld voor het eten en het slapengaan, maar er zijn ook veel gelovigen die de gebedstijden meebidden, via een gebedenboek, website of een app op hun telefoon. Belangrijke gebeden die zowel thuis als in gebedshuizen worden gebeden, zijn het joodse Achttiengebed, het christelijke Onze Vader en het islamitische Al Fatiha, ook wel de zeven vaak herhaalde verzen genoemd, omdat ze vaak herhaald worden in andere gebeden.
Omdat in het gebed contact wordt gezocht met God vinden gelovigen het ook belangrijk om dat ook met hun lichaamshouding te laten zien. Er zijn heel veel verschillende soorten gebedshoudingen. Staand, geknield, met de handen omhoog, plat op de grond liggend, zittend met de handen gevouwen (met geopende of gesloten ogen), enzovoort. Deze houdingen laten niet alleen maar zien dat iemend in gebed is, voor degene die bidt helpt het ook om met aandacht en geconcentreerd in gebed te zijn.
En dat het knap lastig is om de hele tijd geconcentreerd met iets bezig te zijn (denk maar aan de afleiding die je mobiele telefoon kan geven wanneer je met je huiswerk bezig bent), zijn er in de loop der tijden binnen alle godsdiensten hulpmiddelen gekomen die mensen kunnen helpen om geconcentreerd in gebed te blijven. Soms zijn deze hulpmiddelen ontstaan uit navolging van een opdracht van God (zoals de joodse gebedsriemen, de tefilien), maar vaak zijn ze vanuit een bepaalde traditie ontstaan (zoals de rooms katholieke rozenkrans of het islamitische gebedskleed).
Gebed binnen oosterse godsdiensten
In het hindoeïsme en het boeddhisme hebben gelovigen een heel andere manier van bidden dan in het jodendom, christendom en de islam. Dit komt omdat ze op hele andere manier geloven. In het hindoeïsme zijn de goden, die vaak samenhangen met natuurfenomen, incarnaties van de ene Brahman. En in het boeddhisme wordt helemaal geen god vereerd, maar een mens, de Boeddha. In het hindoeïsme wordt vaak gebeden tot de beelden van die goden in tempels. Het bidden, bijvoorbeeld het opzeggen van een mantra, gaat vaak gepaard met het offeren van bloemen en wierook. De klank van een bel in de tempel geeft aan de goden aan dat de gelovigen er zijn. In het boeddhisme wordt er eigenlijk niet gebeden, omdat boeddhisten niet geloven in een god die alles beheerst en dus ook gebeden kan verhoren. Wel mediteren hindoes en boeddhisten veel, terwijl ze daarbij bijvoorbeeld mantra’s opzeggen.
Oefeningen en opdrachten
Onderaan de pagina vind je steeds verschillende oefeningen en opdrachten. Bij de meeste van deze oefeningen kun je direct zien hoe goed je het hebt gedaan.