In je boek gaat het er in deze eerste paragraaf om, dat het belangrijk is om stil te staan bij het feit dat wij mensen sterfelijk zijn, hoezeer we soms ook kunnen verlangen naar onsterfelijkheid (blz. 90 en 91). Het gaat dan vooral om een onsterfelijk en vooral een jeugdig lichaam. Maar er zit volgens veel levensbeschouwingen nog een andere kant aan. Iets wat in het boek bijna niet genoemd wordt. En dat is de ziel. Hier gaan we het deze les over hebben.

Bekijk de volgende twee filmpjes, waarin verteld wordt dat mensen sterven aan een ongeluk. Hoe wordt het moment na hun sterven in beeld gebracht door de filmmakers? Wat denken wij als kijker dan?

Het is niet moeilijk te raden, wij worden als kijker beïnvloed door de filmtaal van cameravoering, montage en muziek om te denken aan de ziel die het lichaam verlaat. De film waar het tweede fragment uit genomen is, Hereafter, heeft als thema, wat is er na de dood? Voor veel levensbeschouwingen is er na de dood in ieder geval iets. Maar wat dat is, verschilt per levensbeschouwing. Maar eerst even terug naar die ziel. Wat is de ziel? Laten we eerst eens kijken hoe het in de Bijbel voorkomt. Lees er meer over in de Christelijke encyclopedie.

Jodendom

Voor de Joden is de ziel dus verbonden met het lichaam: het woord ‘ziel’ betekent leven. Wanneer het lichaam is gestorven, dan ‘sterft’ daarmee ook de ziel. Het lichaam (en de ziel dus ook) gaat in een graf en blijft daar tot de Messias, de beloofde verlosser van het volk Israël zal komen. De doden (lichaam en ziel samen dus) zullen dan weer opstaan.

Christendom

Voor christenen zit het iets anders in elkaar. De ziel wordt daar gezien als iets dat na de dood als het ware ‘los’ komt van het lichaam. Het lichaam is sterfelijk (en heeft dus een einde), de ziel is onsterfelijk (en heeft dus geen einde). Je kunt hier meer over lezen in de katholieke catechismus.

1. Wat is het verschil tussen de christelijke visie en de joodse visie?
2. Welke visie komt er terug in de twee filmfragmenten?
3. Wordt daar ook iets duidelijk over de bestemming van de ziel?
4. Op blz. 90 en 91 van je boek wordt nagedacht over het verlangen van mensen naar onsterfelijkheid. Waarom is de christelijke visie op onsterfelijkheid voor voor veel mensen moeilijk te accepteren denk je?

Humanisme en atheïsme

Lees het tekstje ‘Carpe Diem’ op blz. 92 en bekijk dan het filmpje.

[youtube https://www.youtube.com/watch?v=RW_8SrotKT0?rel=0&controls=0&showinfo=0&w=640&h=360]

1. Het liedje ‘Niemand weet hoelaat het is’ van Youp van ’t Hek zou je kunnen karakteriseren als een liedje dat goed past bij het humanisme en de a-godsdienstigen als het gaat om de dood. Leg uit waarom.
2. De term ‘Carpe Diem’ betekent Pluk de dag. Welke andere termen die hetzelfde uitdrukken ken je nog meer?

Lees het tekstje Memento Mori op blz. 93 en 94

Het eerste gedeelte van dit tekstje gaat over de middeleeuwse uitdrukking ‘Memento Mori’ (Bedenk dat je sterfelijk bent). Als voorbeeld daarvan wordt de Capucijner crypte in Rome genoemd, maar in de kunst zijn er veel meer voorbeelden van te vinden, die benadrukken dat je sterfelijk bent, dat het leven eindig is. In Nederland heb je in de 17e eeuw bijvoorbeeld de Vanitas stillevens. (Klik op de link voor een overzichtje van dit soort kunstwerken in het Rijksmuseum. Deze kunstwerken zijn bijna altijd in een christelijke context (omgeving) ontstaan. Zo is er binnen het christendom een rijke symbooltaal ontstaan die dat uitdrukt. Hieronder een paar voorbeelden op het poortgebouw van de oude begraafplaats in Zeist. Bekijk ze goed en bedenk waarom dit symbolen zijn voor het leven dat eindig is:

Ook al zijn dit symbolen dat het leven eindig is, toch is dat christendom daar niet wanhopig door, want het christendom gelooft in een leven na de dood.

In de Islam gelooft men ook in een leven na de dood en wordt de gedachte dat je sterfelijk bent ook benadrukt. Lees bron 6 en maak vraag 25, 26 en 27.

Lichaam en ….

Die sterfelijkheid die in deze paragraaf ter sprake is gekomen, heeft voor de verschillende levensbeschouwingen die de revue zijn gepasseerd, wel een andere klank. De visies van de Joden, Christenen en Islamieten verschillen al enorm, terwijl zij toch alle drie in een God geloven. En de visies van niet gelovigen verschillen daar weer enorm van. Wat we in de les besproken hebben komt dus in het kort hier op neer.

Waar we nog niet aan toe zijn gekomen, zijn de visies van het Hindoeïsme en het Boeddhisme. Ook de visie van het Ietsisme is nog onduidelijk. Dat zal nu duidelijk worden.

Hindoeïsme

Het Hindoeïsme kent de ‘Reïncarnatie’. In populaire films komt dat vaak als volgt naar voren: [youtube https://www.youtube.com/watch?v=A1-8TTboMkI?controls=0&showinfo=0&w=640&h=360]

Wat is die reïncarnatie nou precies? In je boek lees je er op blz. 109 iets meer over. Pak deze bladzijde er maar bij. Hieronder wordt dan duidelijk wat dat met de vijf elementen te maken heeft.

Boeddhisme

Bij het Boeddhisme denken we er ook vaak aan dat er reïncarnatie is. Dat is echter niet helemaal zo. Wil je weten hoe het zit? Klik dan hier.

Opdracht: schrijf voor jezelf de overeenkomsten en de verschillen op als het gaat om het leven na de dood bij de Hindoes en de Boeddhisten. Vergelijk dit wanneer je klaar bent met je buurman of je buurvrouw.

Ietsisme

En hoe zit het dan met de visie van de ietsisten? Iets, ja iets daarvan wordt duidelijk op blz. 110. Tegelijkertijd is dit een van de meest voorkomende, maar ook minst duidelijke visies. De laatste jaren word er veel gepubliceerd over een specifieke ervaring die mensen hebben, die dit soort denken stimuleert. Wat voor ervaringen zijn dat?