Vergaat de wereld op 23 september? Is het einde der tijden nabij? Geruchten die elk jaar gevoed worden door allerlei theorieën en interpretaties die gebaseerd zijn op heilige geschriften zoals de Bijbel, de Koran, of de Maya kalender. Toekomstvoorspellingen over de vernietiging van de wereld, de Apocalyps, of het Laatste Oordeel. Ze komen niet alleen veel voor in geruchten verspreid via Facebook, Twitter en Instagram, je ziet er de laatste twintig jaar ook steeds meer films en series over. We gaan daar nu wat dieper op in.

De film Terminator II: Judgment Day is zo’n film waarin het einde der tijden nadrukkelijk gekoppeld wordt aan een religieuze term: dag des oordeels. Misschien heb je deze film wel eens gezien. Er zijn na The Terminator nog veel meer films en (film)series verschenen die een (post)apocalyptische wereld verbeelden. Je hebt er vast wel eens iets van gezien. Films en series als: The walking dead, Dawn of the planet of the apes, The maze runner, Mad Max: Fury Road, World War Z, The hunger games, en vul zelf maar in. Hier is een wat recenter voorbeeld, waarin een belangrijk ding van de wereld waar we nu in leven naar voren komt.

1. Welk onderdeel van de film past heel erg bij het nu? Wat doet dat met je?
2. Wat is (post)apocalyptisch?
3. Kun jij nog andere films en series bedenken die bij het bovenstaande rijtje passen?
4. Geef drie voorbeelden hoe bepalen deze films en series jouw toekomstbeeld kunnen bepalen.
5. Wat doe jij wanneer je merkt dat je beeld van de toekomst steeds minder positief wordt?

Apocalyptisch

Het woord apocalyptisch is afgeleid van een van de boeken in de bijbel. Op de theologische online encyclopedie Lucepedia valt hier het volgende over te lezen: “Het Bijbelboek Apocalyps of Openbaring van Johannes is het laatste boek van het Nieuwe Testament. Het behoort tot de zogenaamde profetische literatuur en beschrijft een visioen van de eindtijd waarin de strijd tussen goed en kwaad voor eens en altijd beslecht zal worden. Deze openbaringsliteratuur vormde in de tijd rond de geboorte en het optreden van Christus een populair genre en ook het Oud Testamentische Bijbelboek Daniël is er een voorbeeld van.
De Openbaring van Johannes maakt veelvuldig gebruik van symboliek. Zo wordt Christus voorgesteld als het Lam Gods en passeert ook een aantal fantasierijke dieren de revue. Vanwege de Apocalyps is een aantal symbolen onderdeel geworden van de populaire cultuur: 666, het nummer van het beest, de vier ruiters van de Apocalyps, de zeven zegels, et cetera.
De Openbaring van Johannes werd traditioneel toegeschreven aan de apostel Johannes, dezelfde die het Evangelie en de brieven schreef, maar tegenwoordig bestaat er consensus dat de Apocalyps van een later tijdstip is (waarschijnlijk het einde van de eerste eeuw na Christus) en wordt de auteur aangeduid als Johannes van Patmos.”

Religieuze visies op de toekomst

Dit beeld van het einde der tijden dat vaak in visioenen verteld wordt, is niet alleen maar iets wat in het christendom voorkomt. Je vindt het bij alle drie de Abrahamitische godsdiensten terug. De joden verwachten de messias die een vrederijk zal stichten, christenen wachten op de wederkomst van Jezus, die dan als rechtvaardige rechter de mensheid zal oordelen. Ook binnen de Islam wordt er gesproken over een Laatste Oordeel. Dit Laatste Oordeel zal voorafgegaan worden door allerlei verschillende, wereldwijd zichtbare tekenen. De terugkomst van Jezus is daar één onderdeel van.

De terugkomst van Jezus en het Laatste Oordeel is met name in de kunst van de Italiaanse Renaissance veel uitgebeeld. Hieronder zie je twee van de beroemdste voorbeelden. Het Laatste Oordeel in de Sixtijnse kapel in Rome, geschilderd door Michelangelo en Het Laatste Oordeel in de koepel van de dom in Florence, geschilderd door Giorgio Vasari. Andere beroemde voorbeelden zijn Het Laatste Oordeel van Lucas van Leyden (1526-1527), dat momenteel in de eregalerij van het Rijksmuseum te zien is en de Apocalyps houtsnede-reeks van Abrecht Dürer.

Links: fresco aan de binnenkant van de koepel van de Dom in Florence, geschilderd door Giorgio Vasari (1579), bron afbeelding: arthistoryproject.com. Rechts: fresco aan de achterwand van de Sixtijnse kapel, geschilderd door MIchelangelo (1536 – 1541), bron afbeelding: wikipedia.org.

A-opdrachten

1. Heb je de pagina over het kerkbezoek al doorgenomen? Doe dat eerst, voordat je opdracht 2 uitvoert.
2. Denk jij wel eens na over het einde van de wereld? Beschrijf wat je erover denkt, waar dit vandaan zou kunnen komen en wat voor gevoeld het je geeft.

B-Opdrachten

1. Bekijk beide fresco’s boven de A-opdrachten goed (klik op de afbeelding voor een vergroting). Beschrijf per fresco in een paar zinnen wat je ziet, wat je kijkervaring is (mooi, lelijk, interessant, bijzonder, etc.) en wat je denkt dat het precies voorstelt.
2.  Vergelijk de fresco’s met elkaar. Welke overeenkomsten zie je en welke verschillen?
3. Er is op beide fresco’s een duidelijke links-rechts symboliek te zien. Wat houdt die symboliek precies in?
4. Bekijk wanneer je klaar bent ook de kunstwerken van Lucas van Leyden en Albrecht Dürer (klik op de links in de tekst boven de foto’s van de werken van Vasari en Michelangelo).
5. Vergelijk het werk van Lucas van Leyden met de werken van Vasari en Michelangelo. Welke overeenkomsten en verschillen zie je?
6. Beschrijf voor jezelf wat er op de houtsneden van Albrecht Dürer te zien is. Kun je een verband leggen met de apocalyptische films en series van nu?